مسمویت بارداری

مسمومیت بارداری یا پره اکلامپسی یکی از عوارض مهم بارداری است که معمولا پس از هفته ۲۰ بارداری با افزایش فشار خون ایجاد می شود و می تواند اندام هایی مانند کلیه، کبد و مغز را تحت تاثیر قرار دهد.

وجود پروتئین در ادرار یکی از نشانه های مهم پره اکلامپسی است، اما تشخیص این بیماری همیشه به وجود پروتئینوری وابسته نیست و ممکن است آسیب اندام های دیگر نیز معیار تشخیص باشد.

اگر پره اکلامپسی شدید شود یا به موقع کنترل نشود، ممکن است به اکلامپسی پیشرفت کند.

اکلامپسی با بروز تشنج همراه است و یک وضعیت اورژانسی برای مادر و جنین محسوب می شود.

پره اکلامپسی گاهی بدون علامت مشخص ایجاد می شود و به همین دلیل اندازه گیری منظم فشار خون و مراقبت های دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.

علائم احتمالی یا هشداردهنده شامل موارد زیر هستند:

• افزایش فشار خون
• سردرد شدید یا مداوم
• تاری دید یا مشاهده لکه های نورانی
• درد در قسمت بالای شکم، به ویژه سمت راست
• تهوع یا استفراغ جدید در نیمه دوم بارداری
• تورم ناگهانی یا قابل توجه صورت و دست ها
• تنگی نفس
• افزایش سریع وزن ناشی از تجمع مایعات

روش درمان بر اساس شدت بیماری، سن بارداری و وضعیت مادر و جنین تعیین می شود.

در مواردی که بیماری خفیف باشد، ممکن است با پایش دقیق فشار خون، آزمایش ها، وضعیت جنین و در صورت نیاز دارو کنترل شود.

در موارد شدید، ممکن است بستری شدن و درمان فوری لازم باشد. سولفات منیزیم برای پیشگیری یا کنترل تشنج در شرایط خاص استفاده می شود و دارو های کاهش دهنده فشار خون نیز در صورت نیاز تجویز می شوند.

تنها درمان قطعی پره اکلامپسی، پایان بارداری و تولد جفت است، اما زمان زایمان بر اساس شرایط مادر و جنین تعیین می شود و همیشه به معنای زایمان فوری نیست.

سابقه پره اکلامپسی، بارداری چند قلویی، فشار خون مزمن، بیماری کلیوی، دیابت، برخی بیماری های خودایمنی و عوامل دیگری مانند بارداری اول می توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.

پره اکلامپسی همیشه قابل پیشگیری نیست، اما مراقبت منظم دوران بارداری، کنترل فشار خون و شناسایی زودهنگام عوامل خطر می تواند به کاهش خطر عوارض جدی برای مادر و جنین کمک کند.

بروز سردرد شدید، اختلال بینایی، درد بالای شکم یا تنگی نفس در بارداری نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.

مهمترین علائم مسمومیت بارداری

مسمومیت بارداری از آن دسته اختلالاتی است که با علائم ظاهری که در بدن اتفاق می‌ افتد متوجه چنین اختلالی خواهید شد.

اگر افراد با مسمومیت خفیف مواجه باشند احتمالاً فشار خونی که در حد طبیعی باید ۱۲ روی ۸ باشد با اعداد و ارقام بالاتری نشان داده میشود و ممکن است شاهد بالا رفتن فشار خون تا عدد ۱۴ نیز باشند.

اما فشار خون با اعداد و ارقامی همچون ۱۴ روی ۶ نشان می‌ دهد که افراد با فشار خون جزئی یا پره اکلامپسی خفیف مواجه هستند.

این عارضه اغلب با تورم در ناحیه صورت و پاها اتفاق می‌ افتد و در ساعات اولیه روز بیشتر است.

اما اگر در طی انجام آزمایشات تخصصی پزشک متوجه شود که دفع پروتئین از طریق ادرار اتفاق می‌ افتد به مسمومیت بارداری نیز مشکوک میشود.

اما زمانی که مسمومیت بارداری کنترل نشود و این عارضه هر لحظه شدت پیدا کند علائمی از جمله تاری دید و دوبینی نیز برای مادر اتفاق می‌ افتد.

ضمن آنکه تورم شدید در بخش‌ های مختلف بدن را نه تنها در ابتدای روز بلکه در تمامی ساعات تجربه کرده و حتی ممکن است افراد با سردردهای شدید و غیرقابل کنترل مواجه شوند.

اگر در دوره بارداری دردی را در ناحیه شکم احساس می‌ کنید یا درد در قسمت معده و قفسه سینه اتفاق می‌ افتد احتمالاً با پره اکلامپسی مواجه هستید‌.

اگر مسمومیت بارداری در حد شدید اتفاق بیفتد بانوان تنگی نفس را تجربه کرده و به طور مکرر تهوع و استفراغ برای آنها رخ می‌ دهد، در صورت عدم کنترل به موقع مسمومیت بارداری متوجه سرگیجه‌ های شدید نیز خواهید شد.

ضمن آنکه بانوان بدون دلیل و حتی در زمان استراحت ضربان قلب بالا را تجربه کرده و ممکن است هر هفته بیش از یک کیلوگرم افزایش وزن داشته باشند.

مسمومیت بارداری از آن دسته اختلالاتی است که به محض بروز اولین نشانه باید به پزشک مراجعه کنید.

اگر نسبت به این عارضه کوتاهی کنید و مسمومیت بارداری کنترل و درمان نشود احتمال مرگ مادر و جنین نیز وجود دارد.

با این حال مسمومیت بارداری می‌ تواند عوارض جبران ناپذیری از خود به جای بگذارد پس حتماً در این ۹ ماهه حساس نسبت به این عوارض کاملاً هوشیار باشید و علائم و عوارض این نوع اختلالات را بشناسید.

عوامل موثر بر مسمومیت بارداری

با آغاز دوره بارداری مهم است که تحت نظر پزشک زنان قرار گرفته و چکاپ‌ های دوره‌ ای و ماهانه را به طور مرتب انجام دهید.

در ماه‌ های اولیه بارداری متخصصان هشدارهای لازمه را به بانوان اعلام می‌ کنند و آنها را از عواقب و عوارض خطرناکی که ممکن است در آینده با آن مواجه شوند آگاه می‌ سازند.

یکی از عوارض دوره بارداری که کمتر کسی به آن مبتلا میشود مسمومیت بارداری است.

البته این اختلال آنقدر وسیع و گسترده است که می‌ تواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد، پس مهم است که از ابتلا به مسمومیت بارداری جلوگیری کرده و علائم آن را بشناسید.

معمولا بانوان در اولین بارداری در معرض این اختلال قرار می‌ گیرند البته چند قلوزایی نیز عاملی برای مسمومیت بارداری است.

بانوانی که برای بارداری روش‌ های آزمایشگاهی از جمله ivf را انجام داده‌ اند بیش از دیگران در معرض پره اکلامپسی قرار می‌ گیرند.

البته در این مورد سن بانوان نیز مسئله مهمی است و اگر مادر سن بالای ۳۵ سال داشته باشد احتمال ابتلا به مسمومیت بارداری را بیش از دیگران خواهد داشت.

بانوانی که پیش از بارداری به فشار خون مبتلا بوده‌ اند ممکن است در طی بارداری نوسانات فشار خون را به طور مکرر تجربه کنند و احتمال ابتلا به پره اکلامپسی نیز برای آنها زیاد است، بانوانی که با شاخص توده بدنی بالا برای بارداری اقدام می‌ کنند احتمالاً در ماه‌ های آخر در مواجهه با مسمومیت بارداری قرار می‌ گیرند.

ناگفته نماند که تغذیه نامناسب بانوان در بارداری و تحرک بسیار کم بر این مسئله اثرگذار است، از دیگر عوامل موثر بر ابتلا به مسمومیت بارداری باید به بیماری‌ های کلیوی اشاره کرد، البته ضعف در سیستم ایمنی بدن می‌ تواند باعث بروز مسمومیت شده و مصرف سیگار و الکل در دوره بارداری بانوان را در معرض ابتلا به پره اکلامپسی قرار می‌ دهد.

ناگفته نماند که برخی از انواع بیماری‌ ها که در دوره بارداری اتفاق می‌ افتد باعث مسمومیت بارداری میشود بانوان ممکن است با آغاز بارداری متوجه شوند که بدون هیچ زمینه‌ ای به تیروئید یا دیابت مبتلا شده‌ اند و این عوامل می‌ تواند منجر به مسمومیت بارداری شود.

درمان مسمومیت بارداری

درمان پره اکلامپسی بر اساس شدت بیماری، سن بارداری و وضعیت مادر و جنین تعیین می شود.

هدف اصلی، کنترل فشار خون و پیشگیری از عوارضی مانند تشنج، سکته مغزی و آسیب اندام های حیاتی در مادر و همچنین کاهش خطر عوارض برای جنین است.

پایان بارداری و خروج جفت تنها درمان قطعی پره اکلامپسی محسوب می شود، اما زمان زایمان همیشه فوری نیست و در موارد مناسب می توان با پایش دقیق، بارداری را برای مدتی ادامه داد.

درمان پره اکلامپسی خفیف

اگر بیماری بدون علائم شدید باشد و وضعیت مادر و جنین پایدار بماند، ممکن است پزشک ادامه بارداری همراه با پایش منظم را انتخاب کند.

در این شرایط فشار خون، آزمایش های مربوط به عملکرد کلیه و کبد، میزان پروتئین ادرار و وضعیت رشد و سلامت جنین به طور منظم بررسی می شود.

در صورت افزایش قابل توجه فشار خون، دارو های کاهنده فشار خون ممکن است تجویز شوند.

نوع دارو و مقدار مصرف آن باید متناسب با شرایط بارداری توسط پزشک متخصصی مانند دکتر سارا ملکشاهی تعیین شود.

درمان پره اکلامپسی شدید

در پره اکلامپسی شدید، ممکن است بستری شدن در بیمارستان و پایش دقیق مادر و جنین لازم باشد.

سولفات منیزیم در شرایط مناسب برای پیشگیری از تشنج یا درمان تشنج ناشی از اکلامپسی استفاده می شود و دارو های ضد فشار خون برای کنترل فشار خون شدید به کار می روند.

اگر احتمال زایمان زودرس وجود داشته باشد، ممکن است کورتیکواستروئید ها برای کمک به بلوغ ریه جنین تجویز شوند.

در صورتی که ادامه بارداری برای مادر یا جنین خطرناک باشد، زایمان انجام می شود.

آیا درمان خانگی مسمومیت بارداری امکان پذیر است؟

پره اکلامپسی بیماری ای نیست که بتوان آن را با استراحت، رژیم غذایی یا درمان های خانگی برطرف کرد.

در موارد خفیف و منتخب، پزشک ممکن است امکان پیگیری سرپایی را در نظر بگیرد، اما این موضوع به شرایط مادر و جنین بستگی دارد.

اندازه گیری منظم فشار خون در منزل، مصرف دقیق دارو های تجویز شده و حضور در تمام ویزیت ها می تواند به پایش بیماری کمک کند.

بروز سردرد شدید، تاری دید، درد بالای شکم، تنگی نفس، کاهش حرکات جنین یا افزایش شدید فشار خون نیازمند ارزیابی فوری است.

تغذیه در پره اکلامپسی

رژیم غذایی به تنهایی درمان پره اکلامپسی نیست. تغذیه متعادل، مصرف کافی مایعات طبق نظر پزشک و پرهیز از مصرف بیش از حد نمک می تواند بخشی از مراقبت دوران بارداری باشد.

مصرف مکمل هایی مانند کلسیم نیز فقط در صورت نیاز و بر اساس شرایط فرد و توصیه پزشک انجام می شود و نباید خودسرانه مقدار آن افزایش پیدا کند.

راه‌ های پیشگیری از مسمومیت بارداری

قطعاً بانوان باردار بعد از آگاهی نسبت به عوارض پره اکلامپسی سعی دارند راهکارهای موثر بر پیشگیری از این اختلال را شناخته تا دوره بارداری را به سلامت سپری کنند.

در دوره بارداری برای پیشگیری از مسمومیت مهم است که انواع ویتامین‌ ها را در حد و اندازه مناسب و به طور مرتب مصرف کنید.

متخصصان توصیه می‌ کنند که برای پیشگیری از مسمومیت بارداری مصرف کلسیم و مواد معدنی را به طور مرتب در برنامه خود قرار داده و مهم است که اغلب ویتامین‌ ها از طریق رژیم غذایی افراد تامین شود.

اما داشتن تحرک کافی و انجام فعالیت‌ های منظم و روزانه باعث میشود تا علاوه بر داشتن یک بارداری سالم و زایمان راحت از ابتلا به مسمومیت بارداری محفوظ بمانید.

مصرف هر نوع ماده خوراکی که باعث نوسان یا افزایش فشار خون شود در این دوره ممنوع است.

بهتر است که مصرف نمک و انواع غذاهای شور را کاهش داده و تا حد ممکن حذف کنید.

البته مهم است که تحت نظر پزشک فعالیت‌ های ورزشی مجاز در دوره بارداری را انجام داده و علاوه بر افزایش مقاومت عضلات از مسمومیت بارداری جلوگیری خواهید کرد.

تا حد ممکن از مصرف غذاهایی که دارای مواد نگهدارنده هستند خودداری کرده و به هیچ عنوان فرآورده‌های پروتئینی مانند سوسیس و کالباس را مصرف نکنید.

کنترل وزن در دوره بارداری نکته مهمی است که پزشکان به آن تاکید زیاد دارند در این دوره پرخوری کردن یا مصرف غذاهای خارج از توان برای افراد مضر است و می‌ تواند در مدت کوتاه باعث پره اکلامپسی شود.

با این‌ حال توصیه میشود که مسمومیت بارداری را یک خطر جدی دانسته و تا حد ممکن تلاش کنید که با این عارضه مواجه نشوید.

عوارض مسمومیت بارداری و تاثیر آن بر جنین

پره اکلامپسی در صورت تشدید یا کنترل نشدن می تواند سلامت مادر و جنین را تحت تاثیر قرار دهد.

شدت عوارض به میزان افزایش فشار خون، زمان شروع بیماری و وضعیت اندام های مادر و جنین بستگی دارد.

تشخیص زودهنگام و پایش منظم در دوران بارداری می تواند به کاهش خطر عوارض جدی کمک کند.

عوارض پره اکلامپسی برای مادر

افزایش شدید فشار خون می تواند به اندام های مختلف آسیب برساند.

از مهم ترین عوارض احتمالی می توان به آسیب کلیه و کبد، کاهش پلاکت خون، اختلالات انعقادی و تجمع مایع در ریه ها اشاره کرد.

در موارد شدید، پره اکلامپسی ممکن است به اکلامپسی منجر شود که با تشنج همراه است.

یکی دیگر از عوارض مهم، سندروم HELLP است که با تخریب گلبول های قرمز، افزایش آنزیم های کبدی و کاهش پلاکت ها مشخص می شود و می تواند وضعیت جدی برای مادر ایجاد کند.

در موارد شدید، خطر سکته مغزی و سایر عوارض قلبی و عروقی نیز افزایش می یابد.

تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین

پره اکلامپسی می تواند جریان خون و عملکرد جفت را تحت تاثیر قرار دهد و در نتیجه مواد غذایی و اکسیژن کافی به جنین نرسد.

یکی از پیامد های احتمالی این وضعیت، محدودیت رشد داخل رحمی است که باعث می شود جنین متناسب با سن بارداری رشد نکند.

در موارد شدید یا شروع زودهنگام بیماری، ممکن است سلامت جنین در معرض خطر قرار بگیرد و نیاز به زایمان زودتر از موعد ایجاد شود.

تولد زودرس نیز می تواند عوارض مرتبط با نارس بودن را برای نوزاد به همراه داشته باشد.

آیا پره اکلامپسی بعد از زایمان هم رخ می دهد؟

بله. پره اکلامپسی می تواند در دوران پس از زایمان نیز ایجاد شود یا برای مدتی ادامه داشته باشد.

در موارد شدید، حتی پس از تولد نوزاد خطر تشنج، افزایش شدید فشار خون و سایر عوارض همچنان وجود دارد.

بنابراین علائمی مانند سردرد شدید، اختلال بینایی، تنگی نفس یا درد بالای شکم پس از زایمان نیز باید جدی گرفته شوند.

احتمال پره اکلامپسی در بارداری بعدی

داشتن سابقه پره اکلامپسی احتمال ابتلا به این بیماری را در بارداری های بعدی افزایش می دهد، اما به معنای ابتلای قطعی نیست.

در بارداری بعدی، سابقه بیماری باید از ابتدای مراقبت های بارداری به پزشک اطلاع داده شود تا عوامل خطر و فشار خون با دقت بیشتری پایش شوند.