افتادگی رحم یکی از مشکلات شایع در میان زنان، به ویژه پس از دوران یائسگی، است که میتواند بر کیفیت زندگی و عملکرد دستگاه تناسلی تاثیرگذار باشد.
به طور طبیعی، رحم توسط مجموعهای از رباطها، عضلات کف لگن و بافتهای همبند به دیواره لگن متصل شده و در جایگاه خود نگه داشته میشود.
این بافتها به عنوان حمایتکنندههای اصلی رحم عمل میکنند و وظیفه دارند وزن رحم را تحمل کرده و مانع جابهجایی یا آویزان شدن آن شوند.
با افزایش سن و کاهش قدرت و کشسانی این بافتها، رحم ممکن است به تدریج از جایگاه طبیعی خود پایین بیاید.
علاوه بر پیری، زایمانهای متعدد و دشوار یکی از مهمترین عوامل ابتلا به افتادگی رحم هستند.
فشار زیاد هنگام زایمان، آسیب به عضلات کف لگن و کشیدگی بیش از حد رباطها میتواند موجب شل شدن حمایتکنندههای رحم شود.
افتادگی رحم معمولاً در زنان پس از یائسگی شایعتر است، زیرا کاهش سطح هورمون استروژن بر قدرت و انعطاف بافتهای لگن اثر میگذارد.
علاوه بر این، عواملی مانند اضافه وزن، سرفههای مزمن، بلند کردن مکرر اجسام سنگین و سایر فعالیتهایی که فشار داخل شکم را افزایش میدهند، میتوانند سرعت پیشرفت افتادگی رحم را تشدید کنند.
شدت افتادگی رحم بسته به میزان جابهجایی رحم از جایگاه طبیعی متفاوت است و به طور کلی به درجات مختلف تقسیمبندی میشود.
در موارد خفیف، ممکن است بیمار علائم کمی داشته باشد یا حتی بدون علائم باشد.
در درجات متوسط تا شدید، نشانههایی مانند احساس فشار یا سنگینی در ناحیه لگن، درد کمر، مشکلات ادراری و اختلالات جنسی مشاهده میشود.
پیشگیری و درمان افتادگی رحم شامل تمرینات تقویت عضلات کف لگن، کنترل وزن، مدیریت فشار داخل شکم و در موارد شدیدتر، مداخلات جراحی است.
شناخت عوامل خطر و توجه به سلامت عضلات لگن میتواند نقش مهمی در پیشگیری از این مشکل داشته باشد و کیفیت زندگی زنان را بهبود بخشد.
علت افتادگی رحم
یکی از شایعترین آسیب هایی که در بانوان با عبور از سنین میانسالی بروز پیدا می کند، افتادگی رحم می باشد.
افتادگی رحم دلایل و درمان های مختلفی دارد که در ادامه مطلب چند مورد از مهم ترین و البته اساسی ترین آنها را برایتان بازگو خواهیم کرد.
شما می توانید با شناخت این عوامل از بروز چنین آسیبی پیشگیری کنید.
در هر صورت با افزایش سن و عبور از دوره میانسالی ممکن است بانوان با چنین مواردی مواجه شوند که البته می توان با روش های درمانی مختلف این عارضه را بهبود ببخشید.
افزایش سن، انجام زایمان های متعدد و البته زایمان طبیعی می تواند برای بانوان در سنین بالا مشکلاتی را به وجود آورد.
البته فردی که جراحی های لگنی را انجام داده باشد ممکن است افتادگی رحم را نیز تجربه کند.
هر گونه عفونت و بیماری زنانه اگر درمان نشوند یکی از مهمترین دلایل بروز این نوع آسیب خواهد بود.
بسیاری از بانوان با افزایش وزن های بسیار شدید مواجه میشوند و قصد کاهش ناگهانی وزن خود دارند.
این تغییرات وزنی ناگهانی نهایتا می تواند باعث بروز افتادگی رحم شده و شخص تا حد زیادی آسیب پذیر خواهد شد.
عدم تحرک و نبود برنامه ورزشی در فعالیت های روزانه اشخاص عاملی برای افتادگی رحم است.
این آسیب بر اثر سایر بیماری ها مانند سرفه های مزمن، تومورها و دیگر مشکلات نیز به وجود می آیند.
دلایل شایع و البته قطعی برای بروز افتادگی رحم در ایلام کاهش میزان هورمون استروژن در بانوان است.
بروز یائسگی منشاء بسیاری از این اختلالات برای بانوان است، از این رو برخی متخصصان تشخیص داده اند که می توانند با تزریق استروژن از بروز این آسیب جلوگیری نمایند.
ضربه های بسیار شدید به رحم، وجود فیبروم های بزرگ و تومورهای بدخیم و بلند کردن اجسام سنگین همگی در بروز افتادگی رحم تاثیر گذار هستند.
با این حال بهتر است که به محض مشاهده علائم اولیه افتادگی رحم به پزشک مراجعه کرده و از پیشروی این آسیب ها جلوگیری نمایید.
درجات افتادگی رحم
نظامهای مختلفی برای درجهبندی افتادگی رحم پیشنهاد شده است که یکی از رایجترین آنها بر اساس میزان پایین آمدن رحم تعیین میشود.
درجۀ صفر نشاندهندۀ حالتی است که رحم افتادگی ندارد و چهار درجۀ دیگر به شرح زیر تعریف میشوند:
افتادگی رحم درجۀ 1
رحم کمی پایین آمده و وارد نیمۀ بالایی واژن میشود. افتادگی رحم درجۀ 1 معمولاً بدون علامت یا همراه با احساس فشار و ناراحتی خفیف در لگن است.
این نوع افتادگی اغلب هنگام معاینه یا آزمایشهای معمول زنانه مانند تست پاپ اسمیر بهصورت اتفاقی تشخیص داده میشود.
در این حالت، فاصلۀ پایینترین بخش رحم تا دهانۀ واژن بیش از 1 سانتیمتر است.
افتادگی رحم درجۀ 2
رحم پایینتر آمده و در بخش پایینی واژن، نزدیک دهانۀ واژن قرار میگیرد اما از آن بیرون نمیزند.
در این مرحله علائمی مانند احساس سنگینی در لگن، درد یا ناراحتی هنگام آمیزش و نشت ادرار هنگام خنده یا سرفه بروز میکند.
فاصلۀ پایینترین بخش رحم تا دهانۀ واژن کمتر از 1 سانتیمتر است.
افتادگی رحم درجۀ 3
در این مرحله، رحم از واژن بیرون میزند و علائم مراحل قبل شدیدتر و مکررتر میشوند.
برخی بانوان احساس وجود برآمدگی یا تودهای در واژن دارند.
دهانۀ رحم ممکن است هنگام سرفه، عطسه یا خنده موقتاً از دهانۀ واژن بیرون بزند و علائمی مانند بیاختیاری ادرار یا احساس تخلیهنشدن کامل مثانه بروز کند.
در این حالت، بخش افتادۀ رحم بیش از یک سانتیمتر از دهانۀ واژن بیرون آمده است.
افتادگی رحم درجۀ 4
افتادگی در این مرحله کامل بوده و بخش زیادی از رحم از دهانۀ واژن بیرون میزند.
علائم مراحل قبلی مانند درد به بیشترین شدت خود میرسند و فرد متوجه بیرونزدگی بافت گوشتی از واژن میشود.
روش های موثر برای پیشگیری از افتادگی رحم در ایلام

متخصصان بر این باورند بانوانی که انجام فعالیت های ورزشی را به صورت روزانه در برنامه خود ندارد، با ورود به سن یائسگی مشکلاتی مانند افتادگی رحم در ایلام را تجربه خواهند کرد.
تمرینات کگل مربوط به عضلات کف لگن است و به شما کمک کرده تا آسیب های زیادی را متحمل نشده و البته چون مرکز ثقل بدن به شمار می آید تقویت آن به سلامت سایر اندام ها کمک کرده و سلامت جسمانی شما را تضمین خواهد کرد.
پزشکان توصیه می کنند که بانوان حتی در سنین جوانی به هیچ عنوان نباید وسایل سنگین را جابجا و بلند کنند.
این کار باعث افتادگی مثانه و رحم شده و مشکلات سنگینتر را به همراه می آورد.
کلیه متخصصان به همه افراد به ویژه بانوان توصیه می کنند که وزن خود را در حد متعادل نگه دارند، زیرا عامل جدی و البته خطرناکی برای بسیاری از بیماری ها بوده و نوسانات آن می تواند به افتادگی رحم منجر شود.
علائم افتادگی رحم
مشکلاتی مانند افتادگی رحم در ایلام علائم و نشانه هایی دارد که به محض مشاهده آنها حتما باید به پزشک مراجعه نمایید، تا از شدت گرفتن این آسیب خطرناک جلوگیری کرده و روش های درمانی را آغاز کنید.
از علائم شایع افتادگی رحم در ایلام می تواند به احساس درد در ناحیه شکم اشاره کرد.
اگر هنگام نزدیکی احساس درد بسیار زیادی در لگن شما می پیچد، باید به افتادگی رحم شک کرده و توجه داشته باشید که در کنار افتادگی رحم، مشکلات مثانه نیز به وجود می آید.
اگر بی اختیاری ادراری دارید و یا هنگام سرفه، عطسه و یا خندیدن نشت ادرار اتفاق می افتد قطعاً شما به افتادگی رحم مبتلا شده اید و حتما باید به پزشک مراجعه نمایید.
افتادگی ها اگر شدت بگیرد، فرد هنگام نشستن بر روی زمین تصور میکنم که بر روی توپ بسیار کوچکی نشسته است که این نشانه بسیار خطرناک و البته جدی خواهد بود.
احساس درد در ناحیه لگن نشان دهنده آسیب ها و مشکلات رحمی بوده که حتما باید به آنها توجه کرده و در صورت عدم درمان خطرات زیادی را برای شما به همراه می آورد.
از علت ها، علائم و نشانه های و افتادگی رحم می توان به درد در ناحیه کمر اشاره کرد.
البته افتادگی رحم به صورت اختیاری نبوده اما با مراقبت در زمان جوانی می توانید میانسالی خود را تضمین و سلامت جسمانیتان را حفظ کنید.
تشخیص افتادگی رحم
روشهای تشخیص افتادگی رحم برای تعیین درجۀ آن متنوع هستند.
پزشک بیمار را در حالتهای خوابیده و ایستاده معاینه میکند و از او میخواهد با زور زدن، سرفه کردن یا قرار گرفتن در وضعیت دفع مدفوع به شکم خود فشار وارد کند.
گاهی پزشک برای بررسی دقیقتر، خود نیز شکم بیمار را فشار میدهد.
روشهای زیر برای تشخیص افتادگی رحم در زنان به کار میروند:
- معاینه لگنی و واژینال
- امآرآی (MRI)
- سیتیاسکن (CT Scan)
- آزمایش ادرار
- سونوگرافی: تشخیص افتادگی رحم با سونوگرافی معمولاً در افرادی انجام میشود که دچار افتادگی کامل رحم (بیرونزدگی رحم از دهانۀ واژن) و انسداد حالب هستند. این سونوگرافی برای بررسی وضعیت کلیهها تجویز میشود.
- اولتراسوند: یکی دیگر از روشهای تشخیص افتادگی رحم است که با استفاده از امواج صوتی، تصاویر دقیقی ایجاد میکند. برای انجام این بررسی، میله اولتراسوند از طریق واژن یا بر روی شکم وارد بدن میشود.
انواع روش های درمان افتادگی رحم

روش درمان افتادگی رحم به شدت علائم، درجۀ افتادگی، برنامه برای بارداری آینده، سن و وضعیت سلامت عمومی بیمار بستگی دارد.
روشهای غیرجراحی و جراحی مختلفی برای درمان افتادگی رحم به کار برده میشوند که در صورت تشخیص مناسب، نرخ موفقیت بالایی داشته و کاملاً اثربخش هستند.
درمانهای بدون جراحی
در درجات خفیف افتادگی رحم و حتی گاهی در افتادگی درجۀ ۳، میتوان از روشهای غیرجراحی استفاده کرد.
تمرکز اصلی در این درمانها بر تقویت عضلات کف لگن از طریق ورزش، افزایش تولید کلاژن و اصلاح سبک زندگی است تا عواملی مانند یبوست و چاقی کنترل شوند.
در برخی موارد نیز از وسیلهای به نام پساری برای بالا نگه داشتن رحم استفاده میشود.
تمرینات کگل (Kegel)
حرکت کگل یکی از تمرینهای اصلی برای تقویت عضلات کف لگن است.
انجام منظم این تمرینها معمولاً برای درمان افتادگی رحم درجۀ ۱ کافی بوده و در کنار سایر روشها، در درمان درجۀ ۲ نیز مؤثر است.
برای انجام آن، عضلات لگن را مانند زمانی که میخواهید جریان ادرار را متوقف کنید، به مدت سه تا پنج ثانیه منقبض کرده و سپس رها کنید.
این تمرین را سه یا چهار نوبت در روز، هر نوبت ده بار تکرار کنید.
برای انجام درست حرکت کگل، ابتدا باید عضلات کف لگن را شناسایی کنید:
- یک یا دو انگشت را وارد واژن کرده و سعی کنید آنها را فشار دهید.
- مانند حالتی که در حال ادرار کردن هستید و میخواهید جریان را متوقف کنید، عضلات را منقبض نمایید.
- عضلات مقعد را مانند زمانی که میخواهید مانع خروج باد شوید، سفت کنید.
در صورت شک، با پزشک مشورت کنید یا از بیوفیدبک برای اطمینان از درستی انجام حرکات استفاده نمایید. با اجرای درست و مستمر تمرینات کگل، علائمی مانند نشت ادرار معمولاً ظرف چند هفته تا پنج ماه بهبود مییابد. برای حفظ نتایج و جلوگیری از بازگشت افتادگی، باید این تمرین را به طور منظم در برنامه روزانه گنجاند (سه نوبت در روز، هر نوبت ۸ تا ۱۲ بار).
استفاده از پساری
پساری حلقهای لاستیکی یا پلاستیکی است که داخل واژن و دور یا زیر بخش پایینی رحم قرار داده میشود تا رحم را بالا نگه دارد.
این وسیله بیشتر برای درمان افتادگی رحم درجۀ ۲ و در ترکیب با درمان دارویی و تمرینات کگل برای افتادگی درجۀ ۲ و ۳ استفاده میشود.
پزشک اندازه مناسب پساری را انتخاب و نصب میکند؛ اندازه دقیق بسیار مهم است، زیرا بیمار باید بتواند با وجود آن به راحتی راه برود، خم شود و ادرار کند.
روش درآوردن و جا انداختن پساری معمولاً به بیمار آموزش داده میشود تا بتواند آن را مرتب در خانه خارج و تمیز کند.
در برخی مدلها که واژن را پر میکنند، باید قبل از رابطۀ جنسی آن را خارج کرد.
ویزیت دورهای پزشک برای بررسی تحریک واژن و جلوگیری از عفونت ضروری است.
بانوان میتوانند تا زمان بهبود علائم یا حتی سالها از پساری استفاده کنند، اما لازم است هر سه تا شش ماه یکبار تعویض شود.
درمان افتادگی رحم با لیزر
استفاده از لیزرهای CO₂ و اربیوم روشی نوین، غیرتهاجمی و کمخطر برای درمان افتادگی خفیف رحم است.
در این روش، پزشک پس از بیحسی موضعی، پروب لیزر را وارد واژن میکند.
اثر حرارتی لیزر موجب تحریک کلاژنسازی و بازسازی بافت میشود و در نتیجه، افتادگی کاهش مییابد.
اثربخشی و ایمنی این روش در مطالعات متعدد ثابت شده است. معمولاً برای درمان افتادگی درجۀ ۱ و ۲، سه تا شش جلسۀ ۱۵ تا ۳۰ دقیقهای لیزردرمانی توصیه میشود.
جراحی افتادگی رحم
اگر درمانهای غیرجراحی اثربخش نباشند، افتادگی بازگردد یا رحم به طور کامل از واژن خارج شود، جراحی برای اصلاح یا برداشتن رحم انجام میشود.
جراحی اصلاح وضعیت رحم
این نوع جراحی معمولاً برای زنان جوانی انجام میشود که افتادگی درجۀ ۳ یا ۴ دارند و قصد بارداری در آینده را دارند. روشهای رایج عبارتند از:
- ساکروهیستروپکسی: در این روش، پشت دهانۀ رحم به استخوان دنبالچه متصل میشود. به جای مش، معمولاً از نوار بافتی طبیعی از دیوارۀ شکم استفاده میشود تا احتمال حساسیت کمتر و ایمنی بیشتر شود.
- ساکروکولپوپکسی: در این روش، بالای واژن با مش به استخوان دنبالچه متصل میشود تا رحم به موقعیت طبیعی خود بازگردد.
- دو هفته اول پس از عمل استراحت کنید و فعالیت را به تدریج افزایش دهید.
- از انداختن پاها روی هم هنگام نشستن یا خوابیدن خودداری کنید.
- ترشحات خفیف یا خونریزی کم تا چند روز طبیعی است؛ از نوار بهداشتی به جای تامپون استفاده کنید.
- تا دو هفته اجسام سنگینتر از سه کیلوگرم بلند نکنید.
- ورزشهای سنگین تا سه ماه ممنوع است.
- رژیم غذایی پرفیبر با میوه و سبزی فراوان مصرف کنید.
- روزانه حداقل دو لیتر آب بنوشید.
- تا ۴ تا ۶ هفته رابطۀ جنسی نداشته باشید تا زخمها بهبود یابند.
هیسترکتومی (برداشتن رحم)
هیسترکتومی برای بانوان مسن یا مبتلا به افتادگی درجۀ ۴ همراه با بیاختیاری ادرار شدید مناسب است. پس از انجام این جراحی، بارداری دیگر ممکن نیست. این عمل تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی نخاعی انجام میشود.
- واژینال: انجام از راه واژن، سرپایی و با کمترین عوارض و کوتاهترین دوران نقاهت.
- لاپاراسکوپی: از طریق ناف یا برش کوچک روی شکم، با عوارض و نقاهت کمتر نسبت به جراحی باز.
- جراحی باز: با برشی حدود ۱۵ سانتیمتر روی شکم، دوره بستری طولانیتر و عوارض بیشتر.
- به مدت ۴ تا ۶ هفته از بلند کردن اجسام سنگینتر از پنج کیلوگرم خودداری کنید.
- تا شش هفته رابطۀ جنسی، تامپون و اپلیکاتور ممنوع است.
- دو هفته پس از جراحی باز یا قطع داروهای مسکن، میتوانید رانندگی کنید.
- تا شش هفته پس از جراحی از انجام ورزش خودداری نمایید.
جراحیهای تکمیلی دیگر
اگر علاوه بر افتادگی رحم، دیوارههای واژن، مجرای ادرار یا راستروده نیز دچار افتادگی باشند، از روشهای زیر استفاده میشود:
-
ترمیم ساختارهای لگن: پزشک با بخیه زدن، ساختارهای تضعیفشده لگن را تقویت و بالا میکشد.
-
بستن دهانۀ واژن: در صورتی که بیمار دیگر قصد رابطۀ جنسی از راه واژن نداشته باشد، این عمل انجام میشود.
عوارض افتادگی رحم
داشتن اطلاعات کافی در مورد عوامل و بیماری های مختلف باعث می شود تا به محض وقوع نشانه های غیر عادی بتوانید ابتلا به بیماری های مختلف را به راحتی تشخیص داده و بدانید که باید به کدام پزشک با چه متخصصی مراجعه نمایید.
از عوارض افتادگی رحم در ایلام ایجاد زخم در ناحیه رحم می باشد.
البته این زخم ها معمولاً در دهانه رحم اتفاق می افتد و به همراه آن بیماری ها و مشکلات مختلفی مانند عفونت رخ می دهد.
بی اختیاری ادراری و نارسایی کلیوی به دنبال افتادگی رحم بروز پیدا می کند که البته خطرات زیادی را برای شما به همراه می آورد.
اگر زخم و عفونت در ناحیه واژن به وقوع بپیوندد سلامت شما به خطر افتاده و این عفونت به سایر اندام های حیاتی نیز کشیده میشود.
توجه داشته باشید که اگر عفونت در ناحیه واژن و رحم اتفاق بیفتد سایر قسمت های بدن تحت تاثیر قرار گرفته و ممکن است با عفونت های سخت و سنگین مواجه شوید.
از افتادگی رحم نباید غافل شوید و به محض مشاهده هرگونه علائم هر چند کوچک بهتر است به پزشک مراجعه کرده و آسیب های مختلف را بررسی نمایید.
تأثیر افتادگی رحم بر زندگی روزمره
سوالات متداول در مورد افتادگی رحم
افتادگی رحم یکی از مشکلات شایع در میان خانمها است که میتواند کیفیت زندگی و عملکرد روزمره را تحت تأثیر قرار دهد.
در این بخش، به پرتکرارترین پرسشها در مورد این بیماری پاسخ دادهایم تا اطلاعات شما کامل شود.
آیا بعد از زایمان افتادگی رحم پیدا میکنیم؟
زایمان یکی از عواملی است که میتواند در بروز افتادگی رحم نقش داشته باشد، اما به تنهایی عامل اصلی نیست.
بسیاری از زنان پس از زایمان دچار افتادگی نمیشوند و شدت مشکل به قدرت عضلات کف لگن، تعداد زایمانها و وضعیت آناتومیکی بدن بستگی دارد.
به علاوه، عواملی مانند شلی مادرزادی یا ارثی عضلات کف لگن، سن مادر و مراقبتهای بعد از زایمان در بروز این مشکل اثرگذار هستند.
بنابراین، داشتن زمینه ژنتیکی یا ضعیف بودن عضلات لگن میتواند احتمال ابتلا به افتادگی رحم پس از زایمان را افزایش دهد.
درمان قطعی افتادگی رحم چیست؟
روشهای درمان افتادگی رحم به شدت بیماری و وضعیت جسمی بیمار بستگی دارد.
در موارد خفیف، استفاده از ورزشهای تقویتکننده عضلات کف لگن، رژیم غذایی مناسب و کنترل وزن میتواند کمککننده باشد.
در شرایط متوسط، استفاده از دستگاههای حمایتکننده رحم و فیزیوتراپی کف لگن توصیه میشود.
در موارد شدید که علائمی مانند بیاختیاری ادرار، فشار شدید در لگن یا مشکلات جدی در روابط جنسی مشاهده میشود، درمان قطعی تنها از طریق جراحی امکانپذیر است.
تصمیم برای جراحی باید توسط پزشک متخصص زنان و پس از معاینات دقیق گرفته شود.
آیا امکان عود کردن افتادگی رحم وجود دارد؟
بله، حتی پس از درمان موفق، امکان بازگشت افتادگی رحم وجود دارد.
عواملی مانند افزایش سن، افزایش وزن، سن زیر ۶۰ سال، تعداد زایمانها و شدت اولیه افتادگی، میتوانند شانس عود بیماری را افزایش دهند.
به همین دلیل پیگیری منظم، تمرینات تقویتکننده عضلات کف لگن و رعایت سبک زندگی سالم، نقش مهمی در پیشگیری از عود افتادگی رحم ایفا میکنند.
راههای پیشگیری از افتادگی رحم کدامند؟
ورزشهای منظم، کنترل وزن و مراقبت از عضلات کف لگن در دوران بارداری و بعد از آن، از جمله مهمترین روشهای پیشگیری هستند.
رعایت نکات بهداشتی و درمان سریع مشکلات ادراری و فشار شکمی میتواند به کاهش خطر کمک کند.






